Uitbouw bij een monument of beschermd stadsgezicht

Is je huis een rijksmonument, een gemeentelijk of provinciaal monument? Of staat het in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht? Dan gelden de vrijstellingen voor een uitbouw zonder vergunning niet.¹ Je hebt dan een omgevingsvergunning nodig, ook voor een kleine uitbouw aan de achterkant.

Een vergunning nodig hebben is geen verbod. Veel monumenten krijgen een uitbouw. De gemeente beoordeelt alleen vooraf of het plan past bij de historische waarde van het gebouw en de straat.

Welke monumenten tellen

De regel geldt voor elk beschermd gebouw: rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten. Ook een gebouw dat op de nominatie staat om monument te worden, een “voorbeschermd” monument, telt al mee.¹

Het gaat niet alleen om bouwen aan of op het monument. Ook een uitbouw bij een monument valt buiten de vrijstelling. Dat kan bijvoorbeeld een schuur zijn die apart als monument is aangewezen, of een monumentaal buurpand waar je uitbouw tegenaan komt. Twijfel je of jouw uitbouw “bij” een monument ligt? Vraag het de gemeente.

Beschermd stads- of dorpsgezicht

Een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is een straat, buurt of dorpskern die als geheel is beschermd. Je huis hoeft dan zelf geen monument te zijn. Toch vervalt ook hier de automatische goedkeuring van het omgevingsplan voor een uitbouw.¹

De wet maakt één nuance. Voor bouwen aan de achterkant, uit het zicht van de straat, geldt een deel van de vrijstelling nog wel. Maar je plan moet dan zelf aan alle regels van het omgevingsplan voldoen, en dat kan de gemeente alleen beoordelen. In de praktijk komt het daarom neer op een vergunning of ten minste een vooroverleg.

Wat Uitbouwcheck controleert, en wat niet

Uitbouwcheck kijkt in het landelijke Rijksmonumentenregister van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.³ Staat je perceel als rijksmonument geregistreerd, of ligt het in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht? Dan krijgt deze regel de status “Voldoet niet” en is het eindoordeel “Waarschijnlijk vergunning nodig”. Staat er binnen 10 m van je perceel een rijksmonument? Dan geeft de check “Let op” en vraagt hij je dit na te gaan.

Lees welke gegevens Uitbouwcheck gebruikt en waar de grenzen van die gegevens liggen.

Zelf controleren

1. 1

   Zoek je adres in het Rijksmonumentenregister

   Op monumentenregister.cultureelerfgoed.nl zoek je op adres. Je ziet of je huis een rijksmonument is en of het in een rijksbeschermd gezicht ligt.³

2. 2

   Kijk in Regels op de kaart

   Op Regels op de kaart zie je het omgevingsplan van je gemeente op je adres. Een gemeentelijk monument of beschermd gezicht staat daar vaak als aanduiding bij je perceel.⁴ Lees hoe je het omgevingsplan leest.

3. 3

   Vraag het de gemeente

   Twijfel je nog? De afdeling erfgoed of monumenten van je gemeente weet welke panden en gebieden beschermd zijn. Dat is de enige plek waar je zeker weet of je huis een gemeentelijk monument is.

4. 4

   Doe de vergunningcheck

   De vergunningcheck van het Omgevingsloket stelt vragen over monumenten en beschermde gezichten en zegt welke vergunning je nodig hebt.⁵

Vergunning en advies

Bij een rijksmonument vraag je een omgevingsvergunning aan voor het bouwen én voor het wijzigen van het monument. Dat kan in één aanvraag via het omgevingsloket.² De gemeente vraagt bij een rijksmonument advies aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed of aan haar eigen monumentencommissie. Lees hoe je een vergunning aanvraagt.

• Vraag bij een rijksmonument ook na of er subsidie of een laagrentende lening voor onderhoud is. Voor een uitbouw zelf is die er meestal niet.
• Houd rekening met extra doorlooptijd: de gemeente moet advies vragen en soms een uitgebreidere procedure volgen.