Omgevingsplan en bruidsschat in jouw gemeente

Of je uitbouw op deze plek mag, staat in het omgevingsplan van je gemeente. Sinds 1 januari 2024 heeft elke gemeente er precies één. In dat plan staan voor veel adressen nog de landelijke standaardregels, de bruidsschat. Je gemeente mag die regels aanpassen, en doet dat stap voor stap.⁴

In dit artikel lees je wat het omgevingsplan en de bruidsschat zijn, waarom je gemeente kan afwijken, en hoe je de regels voor jouw adres zelf opzoekt.

Wat is het omgevingsplan?

Het omgevingsplan vervangt de oude bestemmingsplannen en een deel van de gemeentelijke verordeningen. Het bevat alle regels van de gemeente over de fysieke leefomgeving: wat je waar mag bouwen, hoe hoog, en waarvoor je een gebouw mag gebruiken.

Het plan heeft twee delen. In het tijdelijke deel zitten de oude bestemmingsplannen en de landelijke regels die de gemeente bij de start heeft meegekregen. In het nieuwe deel komen de regels die de gemeente zelf onder de Omgevingswet vaststelt. Zolang de gemeente een regel nog niet heeft vervangen, geldt de oude.⁴

Wat is de bruidsschat?

Onder de oude wet stonden veel regels over bouwen in landelijke besluiten. De Omgevingswet legt die onderwerpen bij de gemeente. Om te voorkomen dat er op 1 januari 2024 een gat viel, heeft het Rijk die regels automatisch in het omgevingsplan van elke gemeente gezet. Dat pakket heet de bruidsschat.⁴

De standaardvoorwaarden voor een uitbouw zonder vergunning maken deel uit van die bruidsschat: aan de achterkant, meer dan 1 m van de straat, niet hoger dan 5 m, één woonlaag, geen dakterras, en een grens aan de oppervlakte van alle bijgebouwen samen.¹² Alle voorwaarden op een rij.

Je gemeente mag afwijken

De bruidsschat is een startpunt, geen eindpunt. Gemeenten mogen de regels aanpassen, schrappen of vervangen door eigen regels.⁵ Dat kan strenger zijn, bijvoorbeeld een lagere maximale hoogte in een bepaalde wijk. Het kan ook soepeler zijn. En het kan per gebied verschillen binnen één gemeente.

Het omzetten van het tijdelijke deel naar het nieuwe deel moet volgens de planning van het Rijk eind 2031 klaar zijn.⁴ Tot die tijd kan de situatie in jouw gemeente dus veranderen. Regels die vandaag gelden, kunnen volgend jaar anders zijn. Controleer daarom de actuele regels vlak voordat je gaat bouwen.

Zo zoek je het zelf op

Alle omgevingsplannen staan op één plek: Regels op de kaart in het omgevingsloket.⁶ Zo gebruik je het:

1. Vul je adres in en klik op je perceel op de kaart.
2. Kies de regels van de gemeente. Je ziet dan het omgevingsplan met het tijdelijke en het nieuwe deel.
3. Zoek op “bijbehorend bouwwerk”. Staan daar de standaardregels, dan geldt voor jou de bruidsschat. Staan er eigen regels van de gemeente, lees die dan goed.
4. Kijk ook naar de gebiedsaanwijzingen op je adres, zoals archeologie of een beschermd gezicht.
5. Doe daarna de Vergunningcheck. Die stelt vragen over je plan en zegt of je een vergunning nodig hebt, iets moet melden, of niets hoeft te doen.⁷

Wat laat Uitbouwcheck zien?

Uitbouwcheck zoekt via het landelijke stelsel achter het Omgevingsloket op welk omgevingsplan op jouw adres geldt en welke andere regelingen daar gelden. In het resultaat zie je:

• Het plan zelf: de naam van het omgevingsplan en een link ernaar.
• Gebiedsaanwijzingen: bijzondere aanduidingen op jouw adres, zoals archeologische waarden. We tonen ze allemaal, ook als ze voor een uitbouw niet relevant zijn.
• De toets: je tekening wordt getoetst aan de tekst van de bruidsschat, de landelijke standaardregels.

Wat Uitbouwcheck niet doet: de vrije tekst van gemeentelijke afwijkingen lezen en uitleggen. Dat vraagt interpretatie, en die laten we aan mensen. De voorwaarde “Regels van je gemeente” krijgt daarom nooit een groen vinkje. Is er een plan gevonden, dan zie je een aandachtspunt met de link. Is er niets gevonden, dan staat er dat we het niet konden bepalen. Lees hoe je het resultaat leest.

Wat betekent dit voor jou?

Gebruik de standaardregels als eerste zeef: past je uitbouw daar niet in, dan heb je in elk geval een vergunning nodig. Past hij er wél in, kijk dan altijd nog naar het omgevingsplan van je gemeente. Alleen dan weet je of de standaardregels op jouw adres nog gelden. Lees hoe de twee toetsen samenhangen.